Üç Donanma, Dört Kimlik: Efsane Savaş Gemisi Girne'de Müze Oldu
Kökleri İngiliz Kraliyet Donanması'na dayanan, ardından Avustralya bayrağı altında görev yapan ve yaklaşık 30 yıl boyunca Kıbrıs'ta denizcilik eğitiminin omurgasını oluşturan HMAS TEAL, şimdi Girne'de bir Denizcilik Müzesi olarak geçmişi geleceğe bağlıyor. Ton sınıfı mayın avlama ve tarama gemilerinin dünyada ayakta kalan son yüzen temsilcisi olan bu tarihi tekne, bünyesinde tarihi, teknolojiyi ve modern sanatı bir araya getiriyor.
Geminin hikayesi İngiltere'de başladı. 20 Temmuz 1956'da HMS JACTON adıyla İngiliz Kraliyet Donanması'na katılan gemi, daha sonra Avustralya tarafından satın alındı ve 30 Ağustos 1962'de HMAS TEAL ismiyle Avustralya Kraliyet Donanması'nda aktif göreve başladı. İki farklı isim taşımasının sebebi, iki ayrı donanmada geçirdiği dönemlerden kaynaklanıyor. HMAS TEAL'i benzersiz kılan asıl özellik ise, 1950'lerde geliştirilen Ton sınıfının günümüze ulaşabilmiş son yüzen örneği olması. Bu durum, gemiyi yalnızca Kıbrıs için değil, dünya denizcilik tarihi açısından da eşsiz bir kültürel miras haline getiriyor.
Gemi, 1963-1973 yılları arasında mayın temizleme harekâtlarından hidrografik araştırmalara kadar birçok kritik görevde bulundu. 1963'te Bougainville açıklarında İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma mayınları temizlemek için düzenlenen Operation GARDENING'e katıldı ve Endonezya-Malezya Çatışması sırasında Uzak Doğu'da devriye gezdi. 1967 yılında ise Ton sınıfı içerisinde Avustralya kıtasının çevresini dolaşan ilk gemi olma unvanını kazandı. 31 Mayıs 1973'te donanma hizmetinden ayrıldığında toplam 182 bin 83 deniz mili yol kat etmişti. Sivil hayata geçtikten sonra Karayipler'de dalış destek gemisi, yolcu gemisi ve balıkçı gemisi olarak kullanıldı.
Kıbrıs macerası ise 1994 yılında, Yakın Doğu Üniversitesi bünyesindeki Denizcilik Fakültesi'nde uygulamalı eğitimlerde kullanılmak üzere satın alınmasıyla başladı. 2013'te Girne Üniversitesi'ne devredilen gemi, yaklaşık 30 yıl boyunca yüzlerce kaptan ve denizcinin yetişmesine katkı sağladı. Yakın Doğu Üniversitesi Kurucu Rektörü Dr. Suat Günsel'in vizyonuyla, bu tarihi değerin korunması için gemi müzeye dönüştürüldü. Müze, ana güverte, kumanda merkezi ve kaptan köşkü dahil beş ana sergi alanından oluşuyor. Ziyaretçileri girişte yapay zeka temelli akademik figür Ai. Prof. DUX karşılıyor. Tarihi haritalar, navigasyon cihazları ve Piri Reis haritalarının yanı sıra deniz temalı çağdaş sanat eserleri de sergileniyor. Savaş gemisi, eğitim gemisi ve nihayet müze olarak farklı dönemlerin hafızasını aynı gövdede taşıyan HMAS TEAL, Akdeniz'in denizcilik mirasını yaşatan bir kültür merkezi olarak öne çıkıyor.